Boskiet (fr. bosquet, wł. bosco — „gaik”, „stare drzewo”) to grupa minimum pięciu drzew lub krzewów jednego gatunku, sadzonych w regularnym układzie geometrycznym. Boskiet był podstawowym elementem kompozycji ogrodów francuskich okresu baroku, obok parterów i gabinetów.

Boskiet

• Nazwa pochodzi z francuskiego bosquet (gaik, zagajnik), które wywodzi się z włoskiego bosco (stare drzewo) poprzez zdrobnienie boschetto.

• W Wersalu istniało 17 sal boskietowych wykorzystywanych do bankietów, przedstawień teatralnych i tańców, w tym jedna mieszcząca słynny labirynt królewski.

• Wyróżnia się cztery typy: boskiet liniowy, otwarty, pełny i szachownicowy (kwinkunks), różniące się układem nasadzeń.

• Historycznie sadzono lipy, graby, kasztanowce i leszczynę; współcześnie boskiety klasyczne są rzadkością, a ich funkcję przejęły żywopłoty.

• Boskiet liniowy jest historycznym przodkiem dzisiejszego żywopłotu, a formowane boskiety (kolumnady, labirynty) stanowią wielkoskalową odmianę sztuki topiary.

Skąd pochodzi słowo boskiet?

Nazwa boskiet wywodzi się z francuskiego bosquet oznaczającego gaik lub zagajnik, które z kolei pochodzi od włoskiego bosco -grube lub stare drzewo — poprzez zdrobnienie boschetto. Ta wędrówka słowa z Italii do Francji odzwierciedla szerszy proces przenoszenia idei ogrodowych z renesansowych willi włoskich do formalnych ogrodów francuskich XVII wieku.

Jakie funkcje pełnił boskiet?

Boskiety dzieliły przestrzeń ogrodu na odrębne „komnaty” i aleje, dawały cień, umożliwiały obserwację nasłonecznionych parterów oraz stanowiły tło dla rzeźb i widowisk. W Wersalu istniało 17 tzw. sal boskietowych wykorzystywanych do bankietów, przedstawień teatralnych i tańców. Ta funkcja rozrywkowa bywa dziś zapomniana. Boskiet postrzegamy zwykle jako element czysto dekoracyjny, a historycznie był to również żywy budynek na potrzeby dworskiego ceremoniału.

Jakie są rodzaje boskietów?

Wyróżnia się:

• boskiet liniowy, strzyżony i tworzący szpaler,
• boskiet otwarty jako długi szpaler wzdłuż drogi,
• boskiet pełny, czyli całkowicie obsadzoną powierzchnię dzieloną alejami ze skrzyżowaniami zdobionymi posągami lub fontannami
• boskiet szachownicowy w układzie kwadratowym lub
• kwinkunks — cztery narożniki i środek.

Formowane boskiety tworzyły bardziej złożone struktury jak:

• gabinety ogrodowe jako ukryte pomieszczenia zieleni,
• kolumnady z przycinanych drzew, a nawet całe
• labirynty.

W Wersalu jeden z boskietów mieścił w sobie znany labirynt królewski.

Jakie drzewa sadzić w boskiecie?

W historycznych boskietach francuskich sadzono przede wszystkim lipy — drobnolistną (Tilia cordata), szerokolistną (T. platyphyllos) i krymską (T. euchlora) — graby pospolite (Carpinus betulus), kasztanowce zwyczajne (Aesculus hippocastanum) oraz leszczynę pospolitą (Corylus avellana). Wszystkie te gatunki dobrze znoszą cięcie i tworzą gęste pędy odroślowe.

Współczesne boskiety obsadza się głównie lipami, grabami i leszczyną, kontynuując tradycję historyczną. W żywopłotach o formie piramidalnej stosuje się też żywotniki, cyprysik Lawsona, jałowce i cisy.

Jak rozpoznać boskiet w ogrodzie zabytkowym?

Boskiet rozpoznaje się po wyraźnej regularności układu: równych odstępach między drzewami, prostych liniach nasadzeń, powtarzalnym rytmie sadzenia oraz geometrycznym obrysie kwatery, w przeciwieństwie do naturalnej, przypadkowej grupy drzew w parku krajobrazowym.

Czy boskiety są stosowane we współczesnych ogrodach?

We współczesnych ogrodach prywatnych klasyczne boskiety praktycznie nie są stosowane, ponieważ regularne przycinanie wysokich drzew liściastych wymaga zasobów przekraczających możliwości przeciętnego właściciela. Ich funkcję osłonową i graniczną przejęły dziś zwykłe, regularnie strzyżone żywopłoty na granicach działek.

Jak boskiet łączy się z żywopłotem?

Boskiet liniowy w praktyce odpowiada dzisiejszemu szpalerowi lub żywopłotowi. Współczesne żywopłoty na granicach działek pełnią dokładnie tę samą funkcję osłonową i wydzielającą, jaką historycznie miały boskiety.

Jak boskiet łączy się z topiary?

Formowane boskiety  tworzące kolumnady, gabinety czy labirynty stanowią w istocie wielkoskalową, architektoniczną odmianę sztuki topiary, opartą na tych samych zasadach regularnego przycinania i geometrii. Różnica leży w skali: boskiet operuje całymi grupami drzew, a klasyczne topiary — pojedynczymi krzewami.

Podsumowanie

Skoro boskiet liniowy jest historycznym przodkiem żywopłotu granicznego, a boskiet formowany — wielkoskalową odmianą topiary, ten sam element ogrodu francuskiego łączy się jednocześnie z dwoma odrębnymi węzłami tematycznymi w zależności od formy nasadzenia.

Rozróżnienie czterech typów boskietu ma praktyczne znaczenie przy inwentaryzacji ogrodów zabytkowych — typ pełny z alejami i posągami wymaga zupełnie innej dokumentacji konserwatorskiej niż prosty boskiet liniowy. Ograniczona praktyczność klasycznego boskietu we współczesnym ogrodzie prywatnym tłumaczy, czemu ta forma przetrwała głównie w rezydencjach historycznych, takich jak Wersal, a nie w nowych realizacjach.